محمد فرزندحسام الدين حسن ، معروف به ابن حسام ، شاعر ، عارف ، فقيه و انديشمند قرن هشتم ونهم هجري است. تولد ابن حسام راسالهاي 782 و يا 783 هجري ( 760 شمسي ) دانسته اند.

زاد گاه ابن حسام ، شخرك خوسف است كه از ب خش هاي فعلي بيرجند و از قديمي ترين آبادي هاي قهستان مي باشد. ابن حسام تحصيلات مقدماتي و تربيت خود را مديون پدر

داناو با فضيلتش مي داند . او در خصوص سال تولدش در پايان قصيده اي چنين مي گويد:

چو از هجرت دراين تاريخ معدود
چل و نه سال بر هشتصد بيفزود

زعمر من گذشته شصت و شش سال
جواني برگذر ، پيري به دنبال

بيشتر تذكره نويسان ابن حسام را شاعري صاحب فضل و او را مردي وارسته و قانع كه روزها از صبح تا شام به كار كشاورزي اشتغال داشته و ضمنأ اشعار خود را در همين مواقع يادداشت

مي كرده ، دانسته اند . ابن حسام از علو طبع و اتكال به خداوند غافل نبوده و كمبود هاي زندگي مادي را بر سرافرازي معنوي ترجيح داده است . اشعار زيرمؤيد اين موضوع مي باشد :

همه سال و مه روي در گوشه اي
قناعت نموم به كم توشهاي

به يكقرص جو تا شب از بامگاه
قناعت كنم همچو خورشيد وماه

شكمچون به يك نان توان كرد سير
مكش منت سفرة اردشير

بساز اي جوانمرد با آب جوي
ز جلابطائي برو دست شوي

ترا چون متاع سخن داده اند
مجوي آنچه بهر تو ننهاده اند

اين شاعرگرانقدر اگر چه تقريبأ در سراسر عمر به تنگدستي گذرانده ، ليكن پيوسته از روحيه استغناء برخوردار بوده ، اشعار زير مؤيد كف نفس او مي باشد :

آفرين باد بركف د ستم
كه از او مي رسد مرا ادرار

دست من آبله زكد يمين
گر تنآسان شوم ، شود د شوار

با چنين تنگد ستي ابن حسام
سرهمت بر اوج چرخ برآور

گرز كالاي خانه پرسندم
ليس في الدار غيره ديار

ابن حسام بر اثراعتقاد راسخي كه به ولايت اهل بيت (ع) و دوستي پيامبر (ص) داشته، پيوسته به مدح و منقبت آنان پرداخته و به راستي قدرت شاعري خود رادر اين موارد بخوبي نشان داده است .

ابن حسام در انواع شعر هنرنمائي و طبع آزمائي كرده است . وي با خلق مضامين وكلمات خوش آهنگ و نشاندن آنها در جاي مناسب به توصيف آسمان و صور كواكب و صحنه هايطلوع و غروب

آفتاب و مناظر طبيعت به وجه اعجاب انگيزي پرداخته است .

از ابن حسام سه اثرارزشمندبه نام ،ديوان شعر ، خاوران نامه ، نثراللا لي،باقي مانده است . ديوان شعر ابن حسام در سال 1366 به كوشش در خور تقد يرآقايان احمد احمدي بيرجندي

و محمد تقي سالك و با هزينة اداره كل حج اوقاف و امورخيريه استا ن خراسان چاپ و منتشر گرديد است . اين ديوان شا مل 10844 بيت شعر و درمدح خاندان حضرت محمد (ص) مي باشد .

خاوران نامه كه به سبك شاهنامه سروده شده شامل 22500 بيت شعر است كه در وصف دلاوريها ي حضرت علي و ياران آن حضرت به رشتة نظم درآمده است.

اين منظومه متأسفانه تاكنون چاپ نشده است . چند نسخة خطي از اين كتاب در موزه هاي بريتانيا و كتابخانه آستان قدس رضوي يافت مي شود . خاوران نامه بر اساس گفته شاعر

در سال 830 ( 805 شمسي ) به زيور نظم در آمده است:

بدين نامه آراستم خامه را
به پايان رساندم اين نامه را

به پاي آمد اين نامة نامدار
برنامداران زمين يادگار

چو بر سال هشتصد بيفزود سي
شد اين نامه تازيان پارسي

مرا اين نامه را خاوران نامه نام
نهادم بدانگه كه كردم تمام

نثر اللا لي منظومه اي است در قالب مثنوي در ترجمان كلمات قصارمولي علي (ع) كه به گفته آقايان احمد احمدي بيرجندي و محمد تقي سالك به مجموعة اين ابيات تاكنون

دسترسي حاصل نگرديده است . برخي از نويسندگان عمر ابن عمران حسام را 92 سال ذكر كرده اند در اين صورت سال وفات او را بايد 875 هجري قمري دانست.

در كتاب بهارستان وفات ابن حسام 873 (847 شمسي ) ذكر شده است . مقبرة ابن حسام در زادگاهش ، خوسف و بر روي تپه اي سنگي كه مشرف به مزارع و باغستان ها و

مرسوم به پايتخت است واقع ميباشد كه محل زيارت علاقه مندان به اين زاهد با فضيلت است.

ادامه مطالب

برچسب‌ها: ابن حسام خوسفی بیرجندی, زندگینامه