شهر كاشان در حاشيه كوير ،در فاصله 220 كيلومتري جنوب شهر تهران و 86 كيلومتري جنوب شهر قم واقع است. مختصات جغرافيايي آن 51 درجه و 27 دقيقه طول شرقي و 33 درجه و 59 دقيقه عرض شمالي است و

ارتفاع آن از سطح درياي آزاد بين 940 تا 1130 متر مي‌باشد.ناحيه فين يكي از تفرجگاه‌هاي اطراف كاشان است و مي‌توان نسبت ناحيه فين به كاشان را مانند منطقه تجريش به تهران دانست. ناحيه‌اي كه باغ فين در آن قرار

گرفته‌است، به نام فين كوچك معروف بوده و موقعيت آن در جنوب غربي شهر كاشان مي‌باشد. باغ تاريخي فين در منتهااليه جنوب شرقي جاده فين (خيابان اميركبير) در شهر كاشان و در مجاورت مظهر چشمه تاريخي

سليمان قرار گرفته‌است. در گذشته در ناحيه فين منظومه‌اي از باغ‌ها وجود داشته كه باغ فين با اهميت‌ترين و در حقيقت نگين آن منظومه بوده‌است.

معرفي و شكل گيري باغشاه فين

باغشاه فين مجموعه‌اي شكل يافته در ادوار تاريخي است، چه آنگاه كه شكل‌گيري‌اش را به دوران آل بويه نسبت مي دهند و توسعه‌اش را مرهون عهد ايلخانان مي دانند و چه آنگاه كه گفته‌هايي مبني بر احتمال وجودش پيش

از اسلام را به ميان مي‌آورند، هرچند كه اين گفته ها چندان روشن و دقيق نيز نباشند.

باغشاه فين از تبار باغ قلعه‌هاي ايراني است كه به دلايل خاص خود بدين گونه و در چنين نظمي شكل گرفته‌اند اما بدون شك انتخاب اين نوع الگوي محصور در پناه ديواري بلند، بي ارتباط با استفاده شاهانه از آن نيست، تا هم

در پناه برج و باروي بسترش امن و اماني يافت و هم بواسطه حجم و شكل و ارتفاعش كه از درون و برون باغ به رخ كشيدني است جلال و شكوهي شاهانه را گوشزد كرد.

آنچه ازدوره شكل‌گيري مجدد باغ مقارن با حكومت شاه عباس اول (1039-996 هجري قمري) بجاي مانده اتفاقاً اصل و اساس باغ است، چنان كه فضاي تجديد شده‌اي در ميانه برج و باروهاي باغ شكل گرفته كه براساس

ساختار و نظم فضايي باغ ايراني فضايي هندسي و خالص بدست مي دهد و در نقطه‌اي در ميانه باغ نيز كوشك يا بناي مياني قرار گرفته است. ساختار هندسي و شكل فضايي باغ و مقايسه همه اينها با استخوانبندي باغ

ايران گوشزد مي‌كند كه كوشك مياني كه شتر گلوي صفوي نيز ناميده مي‌شود، نقطه‌اي با اهميت است. 

از فضاهايي كه به حتم در دوران صفويه و در زمان سلطنت شاه عباس اول بنا گرديده مي‌توان از كوشك مياني باغ نام برد كه در امتداد محور اصلي باغ و در مقابل سردرخانه كه خود بعدها گسترش يافته قرار گرفته است.

محل قرارگيري كوشك مذكور كه در نيمه بالايي باغ واقع گرديده و عدم وجود اطلاعاتي مبني بر وجود شاه نشين و يا فضايي مشابه آن كه كاركرد بالاخانه باغ را داشته باشد، اين نكته را به ذهن متبادرمي سازد كه كوشك

مياني خود كاركرد شاه‌نشين و بالاخانه باغ را نيز داشته است.

بناي سردر نيز هر چند كه در طول دوران حيات باغ و بخصوص در دوران قاجار و در زمان سلطنت فتحعليشاه و ناصرالدين شاه تغييراتي را شاهد بوده و توسعه يافته و تكميل شده اما به زمان شكل‌گيري اوليه باغشاه در

مكان جديد مدنظر قرار گرفته و بنا گرديده است. بناي ديگری که بجای مانده از دوران صفويه می باشد حمام كوچك باغ است. لذا آنچه شالوده باغ مقارن دوران صفوي است باغي محصور در ميان برج و باروها است كه بر

مدخلش سردرخانه و در ميانه اش كوشك و در جواره‌اش حمامي قرار گرفته.

. ********************************************

باغ فین کاشان نمونه ی ستودنی از باغ ایرانی است و تمام مشخصات و جنبه های مختلف باغهای ایرانی در آن جمع است. قرینه سازی محور باغ،خیابانها و نهرهای متعدد با کفپوشهای آبی رنگ و فواره های تعبیه شده که

صدای آب را در فضای باغ و ایوانها می پراکند.

بنای اولیه ی باغ فین کاشان به قبل از اسلام بر می گرددو با تمدن 7000هزار ساله ی شهر قدیمی سیلک پیوندی دیرینه داردو از آب چشمه ی سلیمانیه مشروب می شود که منسوب به حضرت سلیمان نبی(ع) است .

این باغ نمونه ای از کاخهای عهد صفوی است و در دوره ی زندیه و قاجاریه الحاقاتی به آن افزوده شد . طراحی نهرها و نحوه ی گردش آب در خیابانها ی باغ و فواره های فیروزه ای رنگ منصوب به غیاث الدین جمشید کاشانی

ریاضیدان قرن نهم هجری است.یعقوب لیث صفاری در سال265 هجری قمری در اینجا اردو زده است و شاه اسماعیل صفوی به سال 909 هجری در این باغ مراسم تاج گذاری خود را جشن گرفت . رضا عباسی نقاش

مشهور عهد صفوی هنر خوشنویسی خود را نخستین بار بر در و دیوار این باغ آزمود . در حمله ی افغانها این باغ آسیب فراوان دید و ناصر الدین شاه آن را مرمت کرد.

میرزا تقی خان امیر کبیر در بازگشت از سفر اصفهان چند روزی در این باغ اقامت کرد ، شاید امیر هرگز تصور نمی کرد که زندگانیش در همین جا ، درست در ضلع چپ محوطه ی باغ در حمام عهد صفوی با رگهای بریده به پایان

خواهد رسید. هنوز هم مردم ایران این باغ را به آن حادثه ی ناگوار بیشتر پیوند می دهند تا به این همه زیبایی و شوکت ماندگار.

. *********************************************
تاریخچه باغ فين كاشان
تاريخچه باغ فين

در اواخر هزاره ششم در سرزمين حاصلخيز رسوبي در جوار كوهستان و حاشيه كوير مركزي اولين استقرارها در ناحيه سيلك شناسايي شده است. يكي از مهمترين عوامل اين امر كه موجب استقرار طولاني در اين ناحيه

گرديده را مي توان وجود چشمه فين در 2 كيلومتري اين ناحيه ذكر كرد.در واقع مهمترين عامل شكل گيري تمدنها از قديميترين دورانها در اين ناحيه، وجود آب سرشار و دائمي در سرچشمه فين است، كه باعث جذب انسان به

اين منطقه شده و در شكل گيري و پيشرفت تمدن در اين ناحيه نقش اساسي ايفا نموده است.از دوران هخامنشي ازاين ناحيه مطلب خاصي نمي دانيم، تنها در روستاي مرق مجموعه اي از سكه هاي داريوش سوم

به همراه تعدادي سكه هاي سلوكي يافت شده است.وجود آتشكده نياسر بجاي مانده از زمان ساسانيان در حومه كاشان نشان از آباداني و معمور بودن ناحيه در آن دوران دارد، به حدي كه طبق گزارشهاي اعثم كوفي در

جنگ نهاوند، دلاوري از ناحيه كاشان (آذرگرد) با بيش از بيست هزار سوار در اين نبرد شركت داشته كه روياروي لشكر اعراب ايستاده اند. و دست آخر اينكه حمدا. . . مستوفي در نزهت القلوب بناي شهر كاشان را در دوره اسلامي به زبيده خاتون همسر هارون الرشيد نسبت داده است.

ناحيه فين

(( فين قصبه اي است در بخش مركزي شهرستان كاشان كه داراي دو قسمت جداگانه فين بزرگ و فين كوچك است، و بعضي آن را فينين نامند. فين در شش هزار گزي باختر كاشان قرار گرفته است و به واسطه كثرت

اشجار و آب و هواي خوب يكي از تفرجگاههاي اطراف كاشان است، آب آن از چشمه معروف سليمانيه و سفيدآب تأمين مي شود و . . .)) (لغتنامه دهخدا). طبق نوشته دونالد ويلبر در كتاب باغهاي ايراني و كوشكهاي آن: (( وقتي مسافر به شهر تاريخي كاشان نزديك مي گردد ،مي تواند در سمت راست جاده، باغ فين را با

سروهاي زيبايش مشاهده كند، با بازديد از اين نقطه مي توان گفت كه مهمترين نقطه اين شهر را ديده است.))

قديميترين منبعي كه در مورد تاريخ فين و آبهاي آن اشاراتي دارد، كتاب تاريخ قم (تأليف سال 378 هجري قمري) است كه البته مانند بسياري از مناطق ديگر پايه گذاري آن را با شخصيتهاي اساطيري آميخته چنين مينويسد:

(( فين آن را بشتاسب بنا كرد و در آن وقت كه با ارجاسف ملك ترك كارزار كرد و كاريزهاي آن ديه را با اشارت ملك جم بيرون آورده و بسيار آبند.))

فين كوچك كه باغ فين نيز در آن واقع است، داراي 17 محله مي باشد، اين محلات عبارتند از: محله سرپايين، محله پشت باغ، محله مصلي، محله ملتي، محله رودخانه، محله باغ كهنه، محله سازمان آب، محله ملاقطب،

محله انار، محله توتستان، محله زيارت، محله شاهزاده ابراهيم، محله گذر، محله پنج روزه، محله حيدري، محله تنبيلي.

زبان مردم فين فارسي است، ولي زبان محلي كه ريشه هاي فرس قديم دارد در اين قسمت رايج است. مذهب مردم فين شيعه اثني عشري است.

مفضل بن سعد مافروخي در كتاب محاسن اصفهان چنين آورده است كه: « و به ديه ابروز كاشان كاريزي هست اسفذاب نام ،مشرب اهل آن ديه و صحراها و ديه هايي چند كه در آن حوالي واقع است و به ديه پين غايض

ميشود» از اين نوشته چنين استناد ميشود كه نام قديمي فين «پين» بوده است و بعدها بر اثر استعمال لغت به فين تبديل شده است و نيز اينكه يكي از منابع تأمين آب فين سفيدآب است. در ادامه كتاب از حضور عمرو بن ليث

صفاري در كنار اين رودخانه، و شگفتي او از اين آب و جستجوي او براي يافتن سرچشمه آن كه بي نتيجه مانده است، صحبت به ميان آمده است.

چشمه سليمانيه

در جنوب باغ فين چشمه آبي موسوم به چشمه سليمانيه، با قريب به دوازده سنگ آب وجود دارد. آب آن فوق العاده صاف است ولي به واسطه داشتن بعضي املاح براي آشاميدن مناسب نيست. آب چشمه فين به واسطه

كيفيتهاي خاص خود مانند صافي و پاكي و روشنايي كم نظير و همچنين كيفيت ثابت و تغيير ناپذيرش همواره مشهور و ضرب المثل بوده است و طبق نوشته فلاندن « مردم براي اين آب عقايد موهوم دارند و مي گويند

خاصيت طبي دارد » اين چشمه از بن صخره هايي به نام كوه دندانه و شكاف تخته سنگهاي معدن گچ و آهك واقع در شش كيلومتري غرب كاشان از زمين مي جوشد.

در وجه تسميه اين چشمه دو روايت نقل مي شود:

الف: كاشان يكي از مراكز يهودي نشين ايران بوده كه طبق آمارگيري كه در دوران شاه عباس دوم انجام شده

است بيش از 1000 خانوار يهودي در اين شهر سكونت داشته اند و در آن دوران با حضور چند تن از علماي يهود در اين شهر لقب اورشليم دوم به آن اطلاق شده است. يهوديان ساكن در اين شهر براي اين آب قداست خاصي

قائل بوده اند زيرا معتقد بودند كه اين چشمه از معجزات سليمان نبي(ع) است، از همين روي آن را به نام چشمه سليمانيه ناميده اند. 

ب: برخي نيز اعتقاد دارند در دوران شاه سليمان صفوي در اطراف اين چشمه صفه يا بنايي ساخته شده است، به اين سبب آن را به نام سليمان صفوي چشمه سليمانيه خوانند.

يك نظر حيدرصفدر به سليمان شاه كرد ******** آب سرچشمه فين را ز عصا پيدا كرد
كه البته هر دو، روايتهايي شفاهي هستند كه براي آن سند مكتوبي موجود نيست اما در فرهنگ عامه مورد قبول واقع گرديده اند.

سابقه تاريخ باغ فين
1 ) باغ كهنه

وجود باغ فين به دوران آل بويه منسوب است كه از اين دوران شواهدي در دست نيست و اثبات اين مطلب نياز به تحقيقات و كاوشهاي باستانشناسي دارد. بعد از اين دوران نيز وجود باغ فين را به دوران ايلخاني منسوب كرده

اند، ياقوت حموي (قرن هشتم) نيز از گشت و گذار مردم كاشان در اطراف باغات فين ياد كرده است.

در دوران آغازين حكومت شاه اسماعيل صفوي (909 هجري قمري) مردم كاشان كه از رسمي شدن مذهب شيعه به شوق آمده بودند، مشتاقانه در انتظار ديدار شاه محبوب خود به آذين بندي كوچه و خيابان شهر

پرداختند. شاه اسماعيل به كاشان آمد، در باغ فين جلوس كرد، و در سرچشمه فين بار عام داد. همه اقشار مردم در اين جشن و سرور شركت كردند و پس از مراسم تشريفات به طعام دعوت شدند. شاه از آن همه

احساسات و پذيرايي هاي بسيار شادمان شد و در پايان دستور برپايي جشن خلعت داد. (شاه اسماعيل دو بار باغ فين آمد و در آنجا جشن و سرور برپا كرده است).

كاشان در دوران صفوي اهميت فراواني مي يابد كه دلايل زير را مي توان براي آن برشمرد:

1 ) توجه پادشاهان صفوي به مذهب شيعه و شهرهايي كه مركز شيعيان و علماي شيعه بودند، موجب اهميت يافتن كاشان گرديد.

2 ) اهميتي كه پادشاهان صفوي براي صنايع دستي و هنر قائل بودند؛ با وجود هنرمندان و صنعتگران مختلف (كاشيكاري، قالي بافي، ابريشم بافي. . .) در اين شهر، بر اهميت آن افزوده گرديد.

3 ) اهميت يافتن اصفهان و پايتخت شدن آن موجب گرديد كه شهرهاي پيرامون آن از جمله كاشان كه بر سر راههاي ري و خراسان قرار داشت آباد گرديده و صنايع و بازرگاني آن رونق گيرد.

4 ) قرار گرفتن كاشان بر سر راه تجاري بندرعباس.

اين عوامل باعث شد كه كاشان در دوران صفوي از نظر مذهب، وسعت، ثروت و زيبايي دومين شهر ايران به شمار رفته و بازارهاي آن پر از اجناس و كالاهاي مختلف و مساجد و اماكن مذهبي، پر رونق و مركز علمي و فرهنگي

اش فعال گردد. به نقل از سفرنامه فيگوئروآ: (( شهر كاشان همواره مورد توجه پادشاهان ايران بوده است، نخست از اين جهت كه اهالي آن بسيار صديق و خوش مشربند، و دو ديگر بخاطر آنكه مركز توليد پارچه هاي

ابريشمي و به خصوص قالي هاي بسيار ظريف و مرغوبي است كه در سراسر جهان نظير ندارد و از اين طريق ثروت سرشاري را جلب مي كند )).

2 ) باغ فين

در اواخر دوران شاه طهماسب زلزله مهيبي در شهر كاشان روي داد. كانون آن در منطقه فين بوده و در آنجا آسيب فراواني به بناها وارد كرده است. پس از شاه طهماسب تا به حكومت رسيدن شاه عباس اول دو تن از

خاندان صفوي به حكومت رسيدند. (شاهَ اسماعيل دوم، و محمد خدابنده پدر شاه عباس) در تمامي اين دوران حكومت مركزي ضعيف بوده و چندين سال حكومت كاشان در دست تركمنان افتاده است كه در آن دوران خرابي هاي بسياري به بار آورده اند.

در عهد شاه عباس پس از رفع فتنه تركمنها، شاه صفوي اوامري جهت عمران و آباداني كاشان و تدارك وسايل توسعه و ترقي صنايع محلي و بهبود اوضاع عمومي آنجا صادر كرد و آقا خضرنهاوندي حاكم كاشان مأمور اجراي

آن شد. حسن نراقي در كتاب آثار تاريخي شهرستانهاي كاشان و نطنز آورده است:

(( شاه عباس چون بناي سالخورده و ويران گشته فين را خور همسري با چشمه سليمانيه و همت والاي خود نمي ديد، از اين رو طرح كاخ جديدي بدينگونه پي افكنده شد. مظهر آب روان چشمه را قريب 500 متر بالاتر از باغ

قديم يعني در مكان چشمه كنوني قرار داد و باغشاه جديد را در محدوده زمين هاي نوگير به ابعاد 157 متر طول شرقي و غربي در 142 متر عرض شمالي و جنوبي حصار بندي كرد و در چهارگوشه آن برجهاي گرد و مرتفعي بنا كرد و

شاه عباس براي رفع خطر سيل در حدود يك كيلومتري جنوب باغ سدي مستحكم با سنگ و ساروج ساخت كه هنوز هم پا برجاست...)).

خضرنهاوندي سالها در كاشان حكومت كرد و در طي اين دوران بر قدرت خود افزود، تا جايي كه قدرتش به حدي رسيد كه شاه عباس از نفوذ او احساس خطر كرد.

در سال 1016 هجري قمري به هنگام حضور شاه عباس (احتمالاً در باغ فين) كله پزي با كارد به او حمله كرد و وي را از پاي در آورد از آنجايي كه برادر وي ملاعبدالباقي نهاوندي صاحب كتاب «مآثر رحيمي» پس از قتل برادر به

هندوستان فرار كرده و بر طبق نوشته هاي او، اين نتيجه دور از ذهن نيست كه اين قتل، قتلي سياسي بوده و به فرمان شاه اجرا شده است. در اين باره حتي اسكندربيگ منشي نيز سكوت كرده است و مطلبي در كتاب عالم آراي عباسي ننوشته است.

شاه صفي پس از مرگ شاه عباس به حكومت رسيد. او نيز مانند پدر خود براي عمران و آبادي اين باغ كوشيد و طبقه فوقاني بناي شترگلوي صفوي با چوب و آهن در زمان او ساخته شد (سال 1050 هجري قمري) تا وي

بتواند مناظر اطراف را از بلندترين نقطه مشاهده كند. شاه صفي نيز چندين بار به كاشان و باغ فين آمده است و در آخرين سفر خود در عمارت دولتخانه كه از ابنيه دوران شاه عباس است بر اثر افراط در خوردن شراب از پاي

درآمد و فرزندش عباس دوم در سن 10 سالگي در آنجا تاجگذاري كرد.

لكهارت مي نويسد: (( شاه سليمان و شاه سلطان حسين نيز حين عبور از كاشان مدتي در عمارتهاي دولتخانه و باغ فين با تشريفات توقف و كامراني مي نموده اند)).

پس از شاه سلطان حسين و حمله افغانها كاشان مورد بي مهري واقع شد و بسياري از عمارتهاي آن رو به ويراني گذاشتند.

در سال 1175 هجري قمري هنگاميكه شهريار زند در آذربايجان بود ،زكيخان در اصفهان علم طغيان و سركشي بر افراشته كاظم خان بختياري را با گروهي به حكومت كاشان فرستاد، عبدالرزاق كه از طرف كريمخان وكيل

الرعاياي آن شهر بود از مشاهده بيدادگريها به خشم آمده و نيمه شبي بر آنها تاخت و كاظم خان را دستگير نمود. زكيخان پس از اين حادثه گروه ديگري را به سركردگي علي محمدخان به كاشان فرستاد. آنها در عمارت

دولتخانه پناه گرفتند، منتهي عبدالرزاق خان آنجا را تصرف كرد و علي محمدخان به باغ كه برج و باروهاي مستحكمي داشت پناه برد. كريمخان كه عازم بازگشت به اصفهان بود دسته اي را روانه كاشان نمود آنها نيز بي

درنگ به باغشاه حمله بردند و از آنها شكست خوردند. علي محمدخان كه از رسيدن كريمخان بيمناك شده بود سرهاي كشته ها را جدا كرد و به اصفهان گريخت.

در دوران حكومت عبدالرزاق خان زلزله شديدي در كاشان به وقع پيوست كه خانه هاي آن شهر را ويران كرد. پس از اين جريان، وي با فرمان كريمخان شروع به تعميرات در كاشان و باغ فين نمود و عمارت جديدي نيز به ابنيه اين

باغ افزود كه به خلوت كريمخاني موسوم است.

در عهد كريمخان شه ملك قباد **** با سعي سليم حاكم پاك نهاد

تعمير چو يافت باغ فين آذر گفت **** آباد شده عمارت فين آباد

ابيات بالا قطعه شعري است كه آذر بيگدلي سروده است و بيت آخر آن به حروف ابجد سال 1176 هجري قمري را نشان مي دهد.

پس از كريمخان نسيم اميدي كه به سوي باغ وزيده بود براي مدتي از حركت باز ايستاد. اما با به قدرت رسيدن فتحعلي شاه و نظر توجهي كه اين پادشاه به آنجا كرد، باغ دوباره اهميت خود را باز يافت.فتحعلي شاه بر اثر

دلبستگي هايي كه به صفاي باغ و زيبايي هاي چشمه فين داشت به حاجي حسين خان صدراعظم اصفهاني سرپرست حوزه حكمراني كاشان دستور داد تا همزمان با ساختن مدرسه سلطاني خرابي هاي باغ را مرمت

نموده آنجا را زيب و آرايشي شاهانه بدهند. در مدتي كه اين مكان در حال تعميرات و نوسازي بود خود شخصاً براي سركشي و تفرج در باغ حاضر مي شد تا در سال 1226 هجري قمري كار ساخت آن به پايان رسيد.

افزوده هاي دوران فتحعلي شاه به باغ فين عبارتند از :

1 ) نقاشيهايي كه در شترگلوي صفوي به بنا افزوده شده است، كه عبارت بودند از تصوير دربار رسمي فتحعليشاه

تمثال شهنشاه فلك و جاه است اين *** يا پيكر مهر و طلعت ماه است اين

هركس كه به او نظر كند ميگويد *** سلطان جهان فتحعليشاه است اين
2 ) تصوير ديگري در همين بنا در حال شكار

3 ) ساخت حمام بزرگ و يا حمام سلطنتي

4 ) ساخت شتر گلوي قاجار (فتحعليشاهي) در سمت جنوب غربي باغ

5 ) ايجاد خلوت نظام الدوله (حرمسرا) توسط دامادش علي محمد خان نظام الدوله

فتحعليشاه در سالهاي 1224،1225،1226 و 1234 هجري قمري در باغ فين اقامت كرد. آخرين ديدارش از باغ در سال 1249 هجري قمري هنگام عزيمت به سوي اصفهان انجام گرفت.

در سال 1256 هجري قمري محمدشاه در راه مسافرت به اصفهان مدت دو هفته در باغ فين اقامت كرد و

دستورهاي مؤكدي براي مرمت و نگهداري آن صادر نمود. در سال 1258 نيز وي مدتي در باغشاه اقامت داشته است. در دوران مقارن سلطنت وي عمارت شاه نشين و حوض جوش مقابلش ساخته شده است.

در ماه ذيقعده 1267 هجري قمري هنگام بازگشت ناصرالدين شاه از اصفهان به پايتخت وي به اتفاق ميرزا تقي خان اميركبير يك هفته در اين باغ به سر برد. اميركبير در آنجا به شاه اصرار كرد كه ميرزا علي خان پيشخدمت

خاصه شاه را كه محرم اسرار او بود از درگاه سلطنتي اخراج و به گروس تبعيد كند و ناصرالدين شاه با تمام ناگواري به اين خواسته امير تن داد و اين گواه بر قدرت امير در آن زمان بود. اما اين قدرت ديري نپاييد، چند ماهي

از اين واقعه نگذشته بود كه در سال 1268 هجري قمري اميركبير به كاشان تبعيد شد، و پس از چهل روز در 18 ربيع الاول 1268 هجري قمري بر اثر سعايت بدخواهان در حمام كوچك باغ (حمام صفوي) به قتل رسيد و باغ فين را در ماتم و اندوهي ابدي فرو برد.

در دوران محمدعلي شاه (دوران مشروطه خواهي) نايب حسين كاشي و پسرانش در حدود 14 سال در اطراف كاشان و حتي در نواحي يزد بناي ياغي گري گذاشتند و در اين دوران آسيب فراواني به باغ و اشياء و درختان آن

وارد كردند. پس از اين مدت سرانجام دولت مركزي توانست كه اين شورش را كنترل كند و نايب حسين و پسرش ماشاءا . . . خان دستگير شدند؛ ديوان حربي در مورخه 5 سنبله 1298 خورشيدي مطابق با 1337 هجري قمري

در باغ تشكيل شد و حكم اعدام ياغيان را صادر كرد پس از آن به مرور باغ مورد توجه قرار گرفت و برخي از خرابي ها مرمت گرديد، تا اينكه سرانجام در تاريخ 15 آذر 1314 خورشيدي به شماره 238 در فهرست آثار ملي ثبت گرديد.

معرفي و شكل گيري باغشاه فين

باغشاه فين مجموعه‌اي شكل يافته در ادوار تاريخي است، چه آنگاه كه شكل‌گيري‌اش را به دوران آل بويه نسبت مي دهند و توسعه‌اش را مرهون عهد ايلخانان مي دانند و چه آنگاه كه گفته‌هايي مبني بر احتمال وجودش پيش

از اسلام را به ميان مي‌آورند، هرچند كه اين گفته ها چندان روشن و دقيق نيز نباشند. اما بهرحال از ابتداي دوره صفويه به همان نسبت كه ثبات سياسي بيشتر گرديد، تاريخ باغ فين هم انسجام بيشتري يافت. اين دوره،

ابتداي قرن دهم هجري قمري (909 ه . ق) و مقارن سلطنت شاه‌اسماعيل صفوي است. 

پس از طي دوره بيست و چهار ساله حكومت شاه‌اسماعيل و در آخرين سالهاي حكومت شاه طهماسب (984- 931 ه . ق) در سال 982 ه . ق زلزله سختي در كاشان حادث گرديد كه علاوه بر قريه فين، باغ را نيز به كلي

ويران كرد. اين ويرانه حاصل از زلزله و نيز ناآراميهاي اطراف كاشان به دوران اتباع محمدخان و دليجان بيك تركمان ادامه يافت تا اينكه شاه عباس اول در صدد تعمير و مرمت باغ برآمد. حسن نراقي در آثار تاريخي شهرستانهاي

كاشان و نطنز آورده است (شاه عباس كه در نشيب و فراز كوه و كاخهاي شاهانه برافراشته و سرتاسر كشور خويش را با كاشانه هاي بي‌شماري آراسته بود، چون بناهاي سالخورده و ويران گشته باغ شاه كهنه فين را در

خور همسري با چشمه دل افروز سليمانيه و شايسته همت والاي خود نمي ديد. از اين رو به فرمان وي طرح باغ و كاخ جديد بدين گونه پي افكنده شد. مظهر آب آن چشمه را قريب پانصد متر بالاتر از باغشاه قديم يعني در

مكان كنوني قرار داد و باغشاه جديد را در محدوده زمينهاي نورگير به ابعاد 157 متر طول شرقي و غربي و 142 متر عرض شمالي و جنوبي حصاربندي و در چهار گوشه آن برجهاي گرد و مرتفعي بنا كردند؛ و در مساحت وسيع

ميان هر دو باغ قديم و جديد هم خيابان و ميدان پهناوري جهت چوگان بازي و قپق‌اندازي و انواع مسابقه و بازيها تسطيح و آماده نمودند و در خارج حد غربي باغ نيز به جهت رفع مخاطره سيلاب دره هاي كوه دندانه از محوطه

اين باغ و بناهاي آن سدي معتبر و مستحكم با سنگ و ساروج ساخته شده كه بقاياي آن پس از گذشت چهار صدسال اكنون هم از نفوذ سيلاب به قريه فين و باغشاه كاملاً جلوگيري مي‌كند و به نام سد شاه عباسي

معروف است.) بنابراين هر چند كم و بيش نوشته هايي از سده‌هاي قبل از قرن دهم هجري باغ فين وجود دارد ـ همچون كتاب محاسن اصفهان نوشته مافرخي و معجم البدان ياقوت حموي ـ با توجه به زمين لرزه سال 982

هجري قمري احتمالاً به باغ كهنه مربوط خواهند بود كه از زمان شاه عباس چنانكه پيشتر اشاره شد باغشاه نو جايگزين آن گرديد. 

پيش از هر چيز بايد بدانيم باغشاه در مكان جديد اگر چه به فرمان سلطان صفوي شكل مي گيرد اما با توجه به موقعيت منطقه و نظر به اينكه مردمان كاشان چنانكه ياقوت حموي نيز اشاره مي‌كند كه روزهايي از هفته را در

باغهاي فين ايام مي گذراندند و هواي گرم تابستانهاي كاشان و فين نيز نيازهاي تفرجهاي تابستاني را گوشزد مي نمايند، در منطقه‌اي در نزديكي مظهر چشمه سليمان و در بالا دست مزارع و مساكن روستائيان كه مجموعه

باغهاي فين در آن گسترده شده بودند شكل گرفته است. خواه به گاه شكل‌گيري باغشاه ، اين مجموعه خود منظومه‌اي موجود بوده و يا اينكه فرمان شاه‌عباس در فين همچون بديل خود كه در اصفهان سر منشاء طرح‌هاي شهرسازانه شد در منطقه فين نيز دستمايه‌اي براي شكل‌گيري منظومة باغهاي فين گرديده باشد. 

هرچه هست بس بیراه نخواهد بود كه در نظر آوريم باغشاه بر بستري از باغهاي قديمي‌تر ساخته شده تا هم در بهترين نقطه مجموعه گفته شده قرار گيرد و هم توانسته باشد درختاني از باغهاي كهن تر را تا سر برافراشتن

سروهايش به عاريت گيرد. با وجود قريب وسيع باغهاي پيرامون باغشاه هنوز هم كه از فراز برجهاي حدود باغ و يا از بام رفيع كوشك صفوي نظري به پيرامونش بيفكنيم، تك درختهاي عظيم الجثه سرو را در اطرافش توانيم يافت كه

آثاري بجاي مانده از باغهاي قديمي منطقه فين اند. كه يا در پيرامون باغشاه با طرحي و برنامه‌اي نانوشته شكل گرفته‌اند و يا اينكه باغشاه كه شكل‌گيريش در مكان جديد مرهون فرماني ملوكانه بوده در ميانه اين منظومه و مجموعه طرح ريزي شده است. 

باغشاه فين از تبار باغ قلعه‌هاي ايراني است كه به دلايل خاص خود بدين گونه و در چنين نظمي شكل گرفته‌اند اما بدون شك انتخاب اين نوع الگوي محصور در پناه ديواري بلند، بي ارتباط با استفاده شاهانه از آن نيست، تا هم

در پناه برج و باروي بسترش امن و اماني يافت و هم بواسطه حجم و شكل و ارتفاعش كه از درون و برون باغ به رخ كشيدني است جلال و شكوهي شاهانه را گوشزد كرد. 

آنچه از اين دوره شكل‌گيري باغ مقارن با حكومت شاه عباس اول (1039-996 هجري قمري) بجاي مانده اتفاقاً اصل و اساس باغ است، چنان كه فضاي تجديد شده‌اي در ميانه برج و باروهاي باغ شكل گرفته كه براساس

ساختار و نظم فضايي باغ ايراني فضايي هندسي و خالص بدست مي دهد و در نقطه‌اي در ميانه باغ نيز كوشك يا بناي مياني قرار گرفته است. ساختار هندسي و شكل فضايي باغ و مقايسه همه اينها با استخوانبندي باغ

ايران گوشزد مي‌كند كه كوشك مياني كه شتر گلوي صفوي نيز ناميده مي‌شود، نقطه‌اي با اهميت است. در اينجا نيز همچون ديگر باغهاي ايراني، محورها بخشي از ساختار هندسي باغ اند كه علاوه بر اينكه در پي طرح و

شكل هندسي و گاه بس ساده باغ شكل مي گيرند، خود نقاطي را نيز در طرح كلي باغ و تحت ساختار و نظام هندسي آن شكل مي‌بخشد تا بتوانند براساس نظام هندسي مذكور بسط فضاها و شكل‌گيري نظام معماري باغ را پي‌افكنند. 

با عطف نظر به آنچه گفته شد پربيراه نخواهد بود اگر در نظر آوريم كه در همان زمان شكل‌گيري باغ نيز در انتهاي محورهاي اصلي، فضاهايي مدنظر قرار گرفتند. اين فضاها كه با تعريف محورها مكان‌يابي شده بودند، چنانكه امروز

نيز موجودند خود به تعريف دقيقتر محورها كمك مي‌كنند. گزينه ديگري كه در اين رابطه مي‌توان قايل شد اين است كه پديد آورندگان باغ به ترسيم خطوط اصلي بسنده كرده و به شكل‌گيري آن در طول زمان اعتقاد داشته‌اند. 

از فضاهايي كه به حتم در دوران صفويه و به گاه سلطنت شاه عباس اول بنا گرديده مي‌توان از كوشك مياني باغ نام برد كه در امتداد محور اصلي باغ و در مقابل سردخانه كه خود بعدها گسترش يافته قرار گرفته است. محل

قرارگيري كوشك مذكور كه در نيمه بالايي باغ واقع گرديده و عدم وجود اطلاعاتي مبني بر وجود شاه نشين و يا فضايي مشابه آن كه كاركرد بالاخانه باغ را داشته باشد، اين نكته را به ذهن متبادرمي سازد كه كوشك مياني خود كاركرد شاه‌نشين و بالاخانه باغ را نيز داشته است. 

بناي سردر نيز هر چند كه در طول دوران حيات باغ و بخصوص در دوران قاجار و به گاه سلطنت فتحعليشاه و ناصرالدين شاه تغييراتي را شاهد بوده و توسعه يافته و تكميل شده اما به زمان شكل‌گيري اوليه باغشاه در

مكان جديد مدنظر قرار گرفته و بنا گرديده است. اين نكته را بخصوص با توجه به اهميت بناي سردر خانه در سازمان فضايي و عملكردي باغهاي ايراني و نيز با عطف نظر به ساختارهاي فضايي و محورهاي داخلي باغشاه

مي‌توان بخوبي دريافت. لذا اگر بخواهيم كه شكلي از باغ دوران صفويه را بازسازي نماييم، سردرخانه يا وجود تغييرات زياد، در آن نمودار خواهد بود. بناي ديگر به حتم بجا مانده از دوران صفويه حمام كوچك باغ است. لذا آنچه

شالوده باغ مقارن دوران صفوي است باغي محصور در ميان برج و باروها است كه بر مدخلش سردرخانه و در ميانه اش كوشك و در جواره‌اش حمامي قرار گرفته. هر چند كه دور از نظر نخواهد بود اگر تصور كنيم فضاهايي كه

كاربردي خدماتي داشته‌اند در جاي جاي جداره هاي باغ قرار گرفته بودند، و اين البته از ويژگيهاي باغ ايراني است كه در چهارچوب نظام‌هاي خود مي‌تواند فضاهاي مورد نيازش را در خود جاي دهد.

منبع:www.jjtvn.ir

.

عمارت کلاه فرنگی

قلعه تخت سليمان

محوطه باستاني (هگمتانه)

چغازنبيل

تخت جمشید

نقش جهان

پل خواجو

عمارت های وحمام های قدیمی شهرارومیه

معرفی آثار تاریخی ایران

زندگي دوباره ويندوز 8 بدون نياز به فرمت

انيميشن هاي غيرضروري

مراقبت از فرزندان با ويندوز 8

رديف‌هاي دلخواه از كاشي‌ها

چگونه در ویندوز 8 یک اتصال وای‌فای با قابلیت سنجش ترافیک مصرفی بسازیم؟

مديريت رمزها در ويندوز 8

چگونه در ویندوز 8 اپلیکیشن‌ها را همیشه تمام صفحه اجرا کنیم؟

دانلود نكردن تصاوير در ايميل‌هاي ويندوز 8

فعال کردن حالت شیشه ای در ویندوز 8

نصب ويندوز 8 از روي فلش

رتبه بندی آنتی ویروس ها از نگاه آزمایشگاه جهانی av-test

دانلود نرم افزار فارسی نیستان ۱۰

سرعت کامپیوتر خود را 100 برابر کنید + دانلود

اس ام اس و پیامک روز درختکاری

پیامک های احساسی - 14 اسفند 1391

پیامک های عاشقانه - 14اسفند 1391

پیامک های خنده دار - 14 اسفند 1391

پیامک های خنده دار - 4 اسفند 1391

وصیت نامه منتشر نشده بزبز قندی1 , 2 !!!

سکه های ملانصرالدین

دانلود آهنگ ستاره های دنباله دار با صدای علی لهراسبی

دانلود آهنگ جدید و بسیار زیبای شهرام شکوهی به نام شب و بارون

دانلود آهنگ جدید «من خود آن سیزدهم» با صدای محسن چاوشی

دانلود آهنگ زیبای «سرود اسرار عشق» با صدای سالار عقیلی

دانلود آهنگ زیبای «سرود نمیدانم کجایی» با صدای سالار عقیلی

دانلود آهنگ جدید «تورو می خواستم» با صدای محمد علیزاده

دانلود آهنگ بی کلام ارژنگ و دیو آلبوم هفت خان از احمد پژمان

دانلود آهنگ همایون شجریان به همراهی گروهی دستان با نام بی من مرو

دانلود آهنگ "سرنوشت" با صدای امید حجت +متن ترانه

دانلود آهنگ "بانگ عمر" جدیدترین ترانه محمد اصفهانی

دانلود آهنگ زیبای «سرود نمیدانم کجایی» با صدای سالار عقیلی

دانلود آهنگ جدید «تورو می خواستم» با صدای محمد علیزاده

دانلود آهنگ بی کلام ارژنگ و دیو آلبوم هفت خان از احمد پژمان

ادامه مطالب

.

.

.

.

.

. 

برچسب‌ها: معرفی آثار تاریخی ایران, باغ فين, كاشان, معرفی آثار تاریخی كاشان